Pudełko, którego nie wolno otwierać
Pierwszy raz stanęła za kamerą w roku 1988 roku – tym samym, w którym na ekrany weszli „Oskarżeni”, czyli film, za który kilka miesięcy później dostała pierwszego Oscara. Wyreżyserowała wtedy „Do Not Open This Box”, jeden z ostatnich odcinków horrorowej antologii „Tales from the Darkside” stworzonej przez George’a A. Romero. Dwadzieścia minut, skromny budżet, niepozorna opowieść o ubogim wynalazcy i jego zachłannej żonie, która otwiera tajemniczą paczkę. Zamiast prestiżowego kina – telewizyjna szkoła rzemiosła.
Trzy lata później przyszedł kinowy debiut, „Tate – mały geniusz”. Zagrała tu samotną matkę siedmioletniego geniusza. Trudno nie widzieć w tym wątku autobiograficznego: Foster sama była cudownym dzieckiem, które zbyt wcześnie weszło w świat dorosłych. Film ten wszedł na ekrany w tym samym roku co kultowe „Milczenie owiec” Jonathana Demma, za rolę w którym Jodie dostała drugiego Oscara, tym samym stając się jedną z nielicznych aktorek zgarniających dwie statuetki przed trzydziestką.
W 1995 roku nakręciła „Wakacje w domu” („Home for the Holidays”) z Holly Hunter, Anne Bancroft i Robertem Downeyem Jr. – słodko-gorzką komedię o rodzinnym święcie Dziękczynienia i pierwszy film, w którym tylko reżyserowała, nie grając. Znowu, choć teraz może jeszcze wyraźniej widać było jej upodobanie do kameralnych historii o rodzinie i ludziach, którzy nie pasują do otoczenia.
Jajko, z którego wykluwało się kino niezależne
W 1992 roku Foster założyła własną firmę producencką Egg Pictures. Mówiła otwarcie, że nie interesuje jej wielkie kino rozrywkowe – bo to właśnie filmy niezależne rozbudziły w niej miłość do kina, gdy była jeszcze dzieckiem. Pierwszym projektem była „Nell” z 1994 roku i Jodie zagrała tu kobietę wychowaną w izolacji, mówiącą wymyślonym językiem. Rola przyniosła jej czwartą nominację do Oscara.
Ciekawsze jest jednak to, co Egg robiło bez jej twarzy na plakacie. Telewizyjny film „The Baby Dance”, nakręcony w 1998 roku dla Showtime, mówił o adopcji i zderzeniu dwóch światów. Dostał nagrodę Peabody i cztery nominacje do Emmy. „Waking the Dead” Keitha Gordona z Billym Crudupem i Jennifer Connelly oraz komediodramat „Ministranci” to małe, autorskie filmy, jakich wielkie studia nie chciały robić. Jodie je zrobiła. Egg działało dzięki umowie z PolyGram Filmed Entertainment. W 1998 roku PolyGram został sprzedany koncernowi Seagram, do którego należał Universal, a dział filmowy PolyGramu wkrótce wcielono do Universal Pictures. Foster straciła mecenasa. Nawet „Ministrantów” trzeba było ostatecznie sfinansować z innego źródła. W 2001 roku Egg Pictures zakończyło działalność, a Foster po latach podsumowała ten etap ze śmiechem jako „nieudane bycie mogulem”.
Najważniejszy gest Egg Pictures dotyczył filmu, którego Foster nie wyprodukowała. W 1995 roku w Cannes zobaczyła „Nienawiść” Mathieu Kassovitza, czarno-biały obraz przemocy na paryskich przedmieściach. Pomogła sprowadzić go do amerykańskich kin – film wszedł tam w lutym 1996 roku. Po latach powiedziała, że właśnie z niego jest najbardziej dumna, choć sama go nie nakręciła. Dla aktorki, która od dziecka mówi po francusku i sama dubbinguje swoje role na ten język, to było coś więcej niż biznes: most między dwiema kulturami filmowymi.
Drugi język, drugi głos
Jodie chodziła do Lycée Français de Los Angeles i od dziecka mówi płynnie po francusku. We francuskim kinie pojawiała się jednak rzadko: jako czternastolatka w tytułowej roli w „Moi, fleur bleue” z 1977 roku, u Claude’a Chabrola w „Le Sang des autres” z 1984, kręconym zresztą po angielsku, i w niewielkiej roli u Jeana-Pierre’a Jeuneta w „Bardzo długich zaręczynach” z 2004 roku.
W 2025 roku w Cannes przyznała, że owszem, dostawała propozycje głównych ról po francusku, ale czuła pewien opór. Przełamała się przy „Vie privée” Rebeki Zlotowski. Zagrała tu paryską psychiatrę Lilian Steiner. To jej pierwsza od lat główna rola w całości po francusku. Sama mówi, że gdy gra w tym języku, staje się kimś innym.
Rzemieślniczka do wynajęcia
Kiedy w 2013 roku Netflix startował z pierwszymi własnymi serialami, laureatka dwóch Oscarów przyjęła zlecenie, które wielu gwiazdom wydałoby się poniżej godności: reżyserię pojedynczego odcinka cudzego serialu. W telewizji reżyser odcinka nie ustala tonu ani obsady – wchodzi w gotowy świat i ma w nim sprawnie opowiedzieć jedną historię.
Foster zrobiła to tak dobrze, że za „Lesbian Request Denied”, trzeci odcinek pierwszego sezonu „Orange Is the New Black”, dostała nominację do Emmy za reżyserię serialu komediowego. To odcinek o Sophii, transpłciowej osadzonej, której więzienie ogranicza dostęp do hormonów. W 2013 roku nie był to ulubiony temat głównego nurtu. Rok później Foster otworzyła drugi sezon „Orange Is the New Black” odcinkiem „Thirsty Bird”, a dla „House of Cards” wyreżyserowała „Rozdział 22”. Oba przyniosły jej nominacje Gildii Reżyserów Amerykańskich (DGA) – pierwsze w karierze, i to od razu w dwóch kategoriach: komediowej i dramatycznej. Była wtedy jedyną osobą nominowaną w obu.
Najczęściej przywoływany jest jednak „Arkangel” z czwartego sezonu „Czarnego lustra” z 2017 roku, według scenariusza Charliego Brookera. Samotna matka, grana przez Rosemarie DeWitt, wszczepia córce implant, który pozwala ją śledzić, widzieć jej oczami i cenzurować to, co dziewczynka ogląda. Foster opowiada tę historię bez efekciarstwa, w przytłumionych kolorach przedmieścia, a technologia jest tu tylko pretekstem do opowieści o matczynym lęku. W 2020 roku zamknęła jeszcze serial „Tales from the Loop” dla Amazona, reżyserując ostatni odcinek, „Home”.
Powrót na własnych warunkach
Po szesnastu latach przerwy w reżyserii kinowej, w 2011 roku Foster wróciła z „The Beaver”. Mel Gibson gra tu prezesa upadającej firmy zabawkarskiej, pogrążonego w depresji, który zaczyna mówić do świata wyłącznie przez pacynkę bobra. Film pokazano poza konkursem w Cannes, ale w kinach przepadł, w dużej mierze przez kontrowersje wokół samego Gibsona.
Pięć lat później, także poza konkursem w Cannes, Jodie pokazała „Money Monster” z George’em Clooneyem i Julią Roberts. To thriller o telewizyjnym guru finansowym, którego zrujnowany inwestor bierze jako zakładnika. Krytycy zarzucali filmowi publicystyczne uproszczenia, ale widać w nim tę samą cechę, co w jej odcinkach seriali: kontrolę tempa, oszczędność środków i zaufanie do aktorów.
To zresztą spójny rys jej reżyserii. Foster nie szuka efektownych ujęć i nie ma charakterystycznego stylu wizualnego. Jej filmy i odcinki są skupione na aktorach i na tym, żeby historia była czytelna.
Kariera bez fanfar
W 2021 roku festiwal w Cannes przyznał jej honorową Złotą Palmę. Patrząc na całą drogę Foster, łatwo przeoczyć, że ta nagroda należała się nie tylko aktorce z „Taksówkarza”, „Oskarżonych”, „Milczenia owiec”. To także wyróżnienie dla kobiety, która między wielkimi rolami reżyserowała dwudziestominutowy horror, wprowadziła do Ameryki francuski film o banlieue i przyjmowała zlecenia na pojedyncze odcinki seriali, każde wyzwanie podejmując z szacunkiem do rzemiosła i dystansem do własnej sławy.
W Hollywood gwiazdy coraz chętniej firmują projekty nazwiskiem, ale Foster nie jest gwiazdą stricte hollywoodzką. Może nawet buntuje się wobec kalifornijskich praw show-biznesu. Zwykle pracowała tam, gdzie jej nazwisko nie było najważniejsze. Może dlatego ta część jej kariery wciąż pozostaje w cieniu Oscarów – i może właśnie tak miało być.
Więcej o sylwetkach kobiet znajdziecie tutaj.


