Ścieżka polityki i prawa
Od najmłodszych lat przejawiała silny temperament i potrzebę walki o własne przekonania. Nie unikała też zabierania głosu w ważnych kwestiach. Wśród czynników kształtujących postawę urodzonej 13 października 1925 roku Margaret Thatcher (z domu Roberts) z pewnością ogromny wpływ wywarł tradycyjny dom, w którym dorastała. Ojciec dziewczynki prowadził drobny sklep, a po godzinach angażował się w życie lokalnej społeczności jako radny. Był też pastorem kościoła metodystów.
Margaret wychowywała się w poszanowaniu dla tradycyjnych wartości, a także duchu aktywizmu. We wczesnym dzieciństwie zaszczepiła w sobie wartość kwestii społeczno-politycznych, w czym później nie przeszkodzą jej nawet patriarchalne układy.
Jako nastolatka przejawiała ponadprzeciętne zdolności, przekładające się na wybitne osiągnięcia w nauce. Pod koniec II wojny światowej rozpoczęła studia na Wydziale Chemii Uniwersytetu Oksfordzkiego. Uczelniane realia rozpaliły jej intelektualne zainteresowania i potrzebę zaangażowania w ruch zmian. Podczas studiów przewodniczyła studenckiemu kołu konserwatywnemu. Po ukończeniu kierunku Margaret przez kilka lat pracowała jako chemiczka, poszukując nowatorskich metod konserwacji żywności.
Jednocześnie rozwijała się na prawniczej ścieżce. Od połowy lat 50. prowadziła praktykę adwokacką, a jej specjalnością stało się prawo podatkowe. W tym samym czasie dużo działo się nie tylko w jej życiu zawodowym. Prywatnie od 1951 roku pozostawała żoną wpływowego przedsiębiorcy Denisa Thatchera, z którym dwa lata po ślubie doczekała się bliźniąt: córki Carol i syna Marka.
Margaret spełniała się na różnorodnych płaszczyznach. Macierzyństwo i domowe siedlisko dawało jej szczęście i siłę do walki o zawodowe marzenia. Miała wspierającego męża, który zachęcał ją do spróbowania sił w karierze politycznej. Wszyscy wokół byli bowiem pod wrażeniem oratorskich umiejętności Margaret. To, co później udało się jej osiągnąć, było wynikiem ciężkiej pracy potomkini klasy średniej – w przeciwieństwie do wielu znajomych z partii, Margaret nie mogła liczyć na rodzinne koneksje.
Kobieta zagadka
Już na początku lat 50. Margaret kandydowała do parlamentu, niestety – bezskutecznie. Debiut na politycznej scenie przyszedł dopiero po latach, ale ona nie składała broni. Przełomem okazał się mandat do Izby Gmin w 1959 roku. W krótkim czasie jej pozycja w ugrupowaniu rosła w siłę. Kobieta była typem charyzmatycznego, a przy tym pragmatycznego i konsekwentnego polityka. Jej postulaty zawsze były stanowcze, a niekiedy skandaliczne. Od początku nie robiła niczego pod publikę. W 1961 roku zagłosowała przeciwnie względem jej macierzystej, konserwatywnej partii w temacie przywrócenia kary chłosty.
Koledzy z ławy zdawali sobie sprawę, że wyróżnia się na tle ugrupowania i nie jest zaledwie pionkiem w rękach przełożonych. Dzięki swej determinacji i sukcesom Margaret Thatcher mogła liczyć na kolejne awanse. Została sekretarzem parlamentarnym do spraw prawa pracy i wynagrodzeń, później zajmowała się sprawami budownictwa mieszkaniowego, energetycznymi, transportowymi czy kwestiami edukacyjnymi. Przy tych ostatnich zdobyła niesławę po zlikwidowaniu programu bezpłatnego mleka dla uczniów, aby ograniczyć wydatki państwa. Wykorzystała to przeciwko niej Partia Pracy, nazywając polityk „złodziejką mleka”.
Choć pozostawała wierna konserwatystom, to niejednokrotnie zadziwiała liberalną postawą. Popierała legalizację aborcji i kontaktów homoseksualnych, które zdekryminalizowano w Anglii w 1967 roku, zrywając z drakońskim prawem z czasów kolonializmu. Wcześniej za miłość nieheteronormatywną groziła nawet śmierć. Z drugiej strony Thatcher nie utrzymywała tego typu wolnościowych postaw przy wszystkich tematach – sprzeciwiała się złagodzeniu procedur rozwodowych, a także opowiadała się za utrzymaniem kary śmierci, którą parlament i tak zniósł w 1965 roku.
Żelazna Dama
Margaret Thatcher stała się z czasem synonimem kobiecej władzy – obok spadkobierczyni Theresy May czy królowej Elżbiety II. W 1975 roku polityk objęła stanowisko szefa Partii Konserwatywnej. Niedługo później zdobyła rozgłos stanowczym przemówieniem przeciwko ZSRR i jego próbom globalnej dominacji, co odbiło się głośnym echem w świecie ogarniętym zimnowojennym strachem. Nieustraszona postawa Margaret przyniosła jej wówczas tytuł „Żelaznej Damy”.
W 1979 roku Thatcher stanęła na czele rządu, a stanowisko premiera piastowała najdłużej w historii XX-wiecznej Wielkiej Brytanii, bo aż do 1990 roku. Jej filozofia spajała poparcie dla tradycyjnych wartości w polityce społecznej i liberalne zasady gospodarcze. Wybory Thatcher często rodziły sprzeciw obywateli (i nie tylko), jak podczas jej stanowczego rozprawienia się ze strajkującymi górnikami, którzy sprzeciwiali się zamykaniu kopalń. Po czasie okazywały się jednak nieuniknione, a rządy brytyjskiej premier przeszły do historii jako jedne z najskuteczniejszych, doprowadzając do tzw. złotej ery konserwatyzmu.
Warto w tym miejscu wspomnieć o kontaktach Thatcher z prezydentem USA Ronaldem Reaganem, z którym łączyło ją tożsame spojrzenie na politykę. Geoffrey Smith pisał, że „była to relacja bliższa pod względem ideologicznym i cieplejsza w kontaktach osobistych niż którykolwiek ze związków łączących wszystkich pozostałych amerykańskich prezydentów i brytyjskich szefów rządów”. Silna współpraca polityków umocniła pozycję krajów zachodnich u schyłku zimnej wojny. Prywatnie pozostawali bliskimi przyjaciółmi, którzy w rodzinnym gronie potrafili żartować, a na co dzień wymieniać setki listów.
Thatcheryzm
Margaret Thatcher wierzyła w wolny rynek. Ograniczała przy tym ingerencję państwa w główne gałęzie przemysłu i wpływ związków zawodowych, jednocześnie propagując obywatelską tradycję oraz konserwatywne wartości. Program gospodarczy okrzyknięty przez Brytyjczyków thatcheryzmem zaczął z czasem przynosić pozytywne skutki objawiające się m.in. spadkiem inflacji, wzrostem poziomu życia i pozycji państwa na arenie międzynarodowej.
Niestety, wśród negatywnych konsekwencji należy podkreślić nasilenie się społecznych kontrastów – na niskich podatkach najbardziej korzystali bowiem ludzie już i tak zamożni. Koncepcja silnego państwa Thatcher niejednokrotnie godziła w najsłabsze jednostki. Jej polityka charakteryzowała się ponadto eurosceptycyzmem i nacjonalizmem.
Przez długie lata radykalnej polityki Margaret Thatcher zyskała licznych przeciwników – również w strukturach własnej partii. W 1990 roku wśród konserwatystów zarysował się wyraźny podział na zwolenników i przeciwników integracji europejskiej. Krytyka polityki rządu dotykała ponadto nowego podatku gminnego. W obliczu niepewnych dla partii czasów i coraz większych kontrowersji wokół postaci Thatcher osłabiających zaufanie do jej działań, Konserwatyści wywierali na niej presję, aby ustąpiła z funkcji szefa partii.
Ostatni rozdział
Margaret Thatcher podjęła najtrudniejszą w swym życiu decyzję o rezygnacji z urzędu (pod przymusem) w listopadzie 1990 roku. Mimo to jeszcze przez wiele lat była aktywna w świecie polityki. Prowadziła wykłady, założyła fundację własnego imienia wspierającą wolną przedsiębiorczość, otrzymała tytuł szlachecki, dzięki któremu została wyniesiona do Izby Lordów.
Kres zaangażowaniu Margaret Thatcher na arenie międzynarodowej i w kwestii wewnętrznej polityki Partii Konserwatywnej położyła dopiero choroba. Na początku lat 2000. stan zdrowia brytyjskiej polityk ulegał coraz większemu pogorszeniu. Thatcher przeżyła serię drobnych udarów mózgu. W 2003 roku pożegnała zmarłego na raka trzustki męża, co wpłynęło na jej kryzys psychiczny. Według relacji jej córki w ostatnich latach życia Margaret walczyła z postępującymi objawami demencji. Zmarła 8 kwietnia 2013 roku.
Więcej o sylwetkach kobiet znajdziecie tutaj.
