Park narodowy tuż pod Poznaniem
Wielkopolski Park Narodowy położony jest w bezpośrednim sąsiedztwie Poznania, a jego tereny związane są między innymi z gminami Mosina, Puszczykowo, Stęszew, Komorniki, Dopiewo i Luboń. Takie położenie sprawia, że jest jednym z łatwiej dostępnych obszarów przyrodniczych dla mieszkańców aglomeracji poznańskiej, ale jednocześnie oznacza dużą presję turystyczną i konieczność szczególnej troski o przyrodę.
Park został oficjalnie utworzony 16 kwietnia 1957 roku jako siódmy park narodowy w Polsce. Historia starań o ochronę tego terenu jest jednak znacznie dłuższa. Już w latach 20. XX wieku jego wyjątkowe walory dostrzegł profesor Adam Wodziczko, botanik związany z Uniwersytetem Poznańskim. To właśnie on rozpoczął działania zmierzające do utworzenia na tym obszarze chronionego terenu.
Pierwszym ważnym krokiem było symboliczne otwarcie Parku 16 kwietnia 1932 roku. Wówczas formalnie nie był on jeszcze parkiem narodowym, ale utworzono dwa rezerwaty częściowe – w Puszczykowie i Jeziorach. Ostatecznie, po latach starań, w 1957 roku powstał Wielkopolski Park Narodowy.
Dziś Park zajmuje około 7,6 tys. hektarów. Na jego terenie znajduje się 18 obszarów ochrony ścisłej o łącznej powierzchni około 260 hektarów. Wokół Parku rozciąga się także otulina, która pełni ważną funkcję ochronną.
„Żywe muzeum form polodowcowych”
Największym skarbem Wielkopolskiego Parku Narodowego jest jego krajobraz. Dzisiejszy wygląd tego obszaru jest w ogromnej mierze efektem działalności lądolodu podczas ostatniego zlodowacenia. Lodowiec pozostawił po sobie niezwykle zróżnicowaną rzeźbę terenu, którą możemy podziwiać podczas spacerów po Parku.
Znajdziemy tutaj między innymi moreny, ozy, kemy, oczka polodowcowe oraz rynny, w których powstały charakterystyczne, często wąskie i wydłużone jeziora. W krajobrazie obecne są również głazy narzutowe – świadkowie procesów, które kształtowały ten teren tysiące lat temu.
Jednym z najlepszych sposobów poznawania tej niezwykłej rzeźby jest ścieżka dydaktyczna „Na tropach lądolodu”. Jej początek znajduje się na Osowej Górze, na parkingu leśnym w Pożegowie, a trasa prowadzi do platformy widokowej nad Jeziorem Góreckim, w sąsiedztwie Wyspy Zamkowej. Na ścieżce przygotowano 11 przystanków, dzięki którym można lepiej zrozumieć, jak powstawały poszczególne elementy polodowcowego krajobrazu.
To propozycja dla osób, które podczas spaceru chcą nie tylko podziwiać krajobraz, ale również dowiedzieć się, skąd właściwie się on wziął.
Jeziora – jeden z największych skarbów Parku
Wielkopolski Park Narodowy to także kraina jezior. Według materiałów edukacyjnych Parku znajduje się tutaj 11 jezior, a oprócz nich liczne niewielkie zbiorniki wodne, oczka, bagna i torfowiska. Zbiorniki wodne są niezwykle ważnym elementem tutejszego krajobrazu i od wielu lat stanowią także przedmiot badań naukowych.
Szczególne miejsce zajmuje Jezioro Góreckie. Położone w polodowcowej rynnie, ma bardzo urozmaiconą linię brzegową, a jego brzegi w dużej części otaczają strome zbocza. Akwen osiąga maksymalną głębokość 17 metrów. Charakterystycznym elementem krajobrazu są znajdujące się na jeziorze wyspy.
Jeziora Kociołek i Skrzynka mają natomiast wyjątkowe znaczenie naukowe. Ich przyroda była przedmiotem badań już w pierwszej połowie XX wieku. Szczególnie interesowano się występującymi w nich glonami, a wieloletnie obserwacje pozwoliły śledzić zmiany zachodzące w tych ekosystemach.
Lasy pełne różnorodności
Dużą część Wielkopolskiego Parku Narodowego zajmują lasy. Nie są one jednak jednolite. Występują tutaj między innymi grądy, kwaśne i świetliste dąbrowy, bory, łęgi oraz olsy. Różnorodność siedlisk przekłada się na bogactwo świata roślin i zwierząt.
Materiały edukacyjne WPN wskazują na występowanie na terenie Parku 1192 gatunków roślin naczyniowych, około 150 gatunków mszaków oraz około 3000 gatunków owadów. Wśród zwierząt odnotowano między innymi 224 gatunki ptaków, 51 gatunków ssaków, 34 gatunki ryb, 13 gatunków płazów i 4 gatunki gadów.
Symbolem Wielkopolskiego Parku Narodowego jest puszczyk. Już sama obecność tego ptaka w symbolice Parku przypomina, że tutejsze lasy są przestrzenią, w której szczególnie ważne jest zachowanie warunków umożliwiających funkcjonowanie dzikich zwierząt.
Przyroda, której trzeba pozwolić żyć
Wielkopolski Park Narodowy nie jest zwykłym terenem rekreacyjnym. Jego podstawową funkcją jest ochrona przyrody, dlatego część najcenniejszych i najbardziej naturalnych fragmentów została objęta ochroną ścisłą. Na obszarach tych człowiek nie ma wstępu.
To ważna informacja dla każdego, kto planuje wizytę. Spacer po Parku powinien odbywać się zgodnie z wyznaczonymi trasami i obowiązującymi zasadami. WPN jest miejscem dostępnym dla turystów, ale jego udostępnianie musi być podporządkowane ochronie przyrody.
Szczególne znaczenie ma również sieć Natura 2000. Teren Wielkopolskiego Parku Narodowego pokrywa się z dwoma obszarami tej sieci: Specjalnym Obszarem Ochrony Siedlisk „Ostoja Wielkopolska” oraz Obszarem Specjalnej Ochrony Ptaków „Ostoja Rogalińska”.
Wyspa Zamkowa – historia nad Jeziorem Góreckim
Jedną z najbardziej charakterystycznych atrakcji Parku jest Wyspa Zamkowa na Jeziorze Góreckim. Wraz z wyspą Kopczysko zajmuje około 1,9 hektara, przy czym obie wyspy mają zupełnie inną genezę. Wyspa Zamkowa jest pagórkiem morenowym, natomiast Kopczysko powstało jako wyspa torfowa w wyniku wieloletniego gromadzenia się szczątków roślinnych.
Wyspa Zamkowa przyciąga uwagę przede wszystkim dzięki ruinom zamku Klaudyny Potockiej. Według przekazów wcześniej mógł znajdować się tutaj zamek rodu Górków, zniszczony podczas najazdu szwedzkiego. W latach 1824–1825 Tytus Działyński wybudował na wyspie neogotycki zameczek jako prezent ślubny dla swojej siostry Klaudyny Potockiej. Budowla została później zniszczona podczas Wiosny Ludów.
Wyspa ma także znaczenie przyrodnicze – upodobały ją sobie kormorany czarne. W XX wieku znaleziono tutaj również wczesnośredniowieczne monety i ozdoby.
Głazy, które opowiadają historię
Spacerując po Parku, warto zwracać uwagę nie tylko na jeziora i drzewa. Ważnym elementem krajobrazu są także głazy narzutowe.
Przy parkingu na węźle Komorniki–Jeziory znajduje się Głaz Leśników. To jedyny głaz narzutowy w Parku zakwalifikowany jako pomnik przyrody. Ma około 4 metrów wysokości, 10,5 metra obwodu i waży około 20 ton.
Innym interesującym miejscem jest Głaz im. prof. Adama Wodziczki. Znajduje się przy czerwonym szlaku, w pobliżu wejścia na Szwedzkie Góry, zejścia do nieczynnej stacji kolejowej Osowa Góra i Jeziora Kociołek. Głaz został znaleziony podczas prac budowlanych w Poznaniu, a w 1958 roku przewieziono go na teren Parku.
Studnia Napoleona i parkowe legendy
Wielkopolski Park Narodowy ma również swoje legendy. Jedną z najbardziej znanych jest historia Studni Napoleona. Znajduje się ona przy zejściu czerwonym szlakiem z Osowej Góry w kierunku Głazu Wodziczki.
Legenda głosi, że w 1812 roku Napoleon wraz ze swoją armią zatrzymał się w tym miejscu przed wyprawą na Moskwę. Według opowieści cesarz miał spróbować wody ze studni i zachwycić się jej smakiem, porównując go do szampana. Parkowa legenda mówi również, że raz w roku, w nieznanym momencie, woda może zamienić się w szampana.
Szlaki dla tych, którzy lubią spacerować
Wielkopolski Park Narodowy można poznawać na wiele sposobów, ale piesza wędrówka pozwala najlepiej poczuć jego charakter. Oficjalna strona WPN prezentuje kilka tras spacerowych o różnej długości.
Trasa im. prof. Adama Wodziczki ma 8,40 km. Rozpoczyna się i kończy na Osowej Górze, a jej nawierzchnię stanowi droga gruntowa. To dobra propozycja dla osób, które chcą poznać okolice związane z inicjatorem powstania Parku.
Trasa im. Bernarda Chrzanowskiego liczy 11,40 km i prowadzi z Puszczykowa do Puszczykówka. Jej nawierzchnia jest zróżnicowana – obejmuje zarówno drogę twardą, jak i gruntową.
Na oficjalnej liście WPN znajdziemy także Trasę im. Mariana Kuika i Ludwika Bajera, liczącą 10,80 km, a także Trasę „Szlak Kosynierów” o długości 8,70 km. Dostępne są również inne szlaki i trasy, dlatego przed wyjściem warto sprawdzić aktualną mapę i komunikaty turystyczne Parku.
WPN udostępnia także trasy rowerowe i konne, dzięki czemu osoby preferujące aktywny wypoczynek mogą wybrać formę zwiedzania odpowiednią dla siebie.
Park, który można poznawać także bez pośpiechu
Wielkopolski Park Narodowy nie jest miejscem, które trzeba „zaliczyć” podczas jednej wycieczki. Jego różnorodność sprawia, że można wracać tutaj wielokrotnie i za każdym razem odkrywać coś innego.
Jednego dnia warto wybrać się nad Jezioro Góreckie i zobaczyć Wyspę Zamkową, innym razem przejść fragment ścieżki „Na tropach lądolodu”, a podczas kolejnej wizyty skupić się na leśnych zakątkach, jeziorach Kociołek czy Skrzynka. Można także odwiedzić miejsca związane z historią Parku i jego twórcami.
Ważnym punktem jest również Muzeum Przyrodnicze WPN w Jeziorach. Tradycje edukacji przyrodniczej na tym terenie sięgają 1952 roku, kiedy powstało pierwsze Muzeum Przyrodnicze – jeszcze przed formalnym utworzeniem Parku. W 1998 roku muzeum i jego zbiory przeniesiono do nowej siedziby WPN w Jeziorach, gdzie rozpoczął działalność Ośrodek Muzealno-Dydaktyczny, przekształcony później w Centrum Edukacji Ekologicznej.
Centrum prowadzi działania edukacyjne skierowane do różnych grup odbiorców. Wśród dostępnych ścieżek edukacyjnych znajdują się między innymi „Na tropach lądolodu”, „Wokół starej wieży”, „Nadwarciańska ścieżka dydaktyczna”, „Leśna szkoła w Jeziorach” oraz ścieżka „Osowa Góra–Jeziory”.
Dlaczego warto odwiedzić Wielkopolski Park Narodowy?
Bo trudno znaleźć drugie miejsce tak blisko dużego miasta, w którym na stosunkowo niewielkim obszarze można zobaczyć tak wiele różnych elementów krajobrazu. Są tu jeziora i lasy, pagórki i głazy, torfowiska i polodowcowe rynny. Są miejsca związane z historią, legendami i działalnością człowieka, ale przede wszystkim jest przyroda.
Wielkopolski Park Narodowy pozwala spojrzeć na krajobraz jak na opowieść. Każda morena, rynna jeziorna, wyspa czy głaz są częścią większej historii zapisanej przez lądolód i późniejsze procesy przyrodnicze. To właśnie ta niezwykła kombinacja geologii, przyrody i dziedzictwa kulturowego sprawia, że Park jest miejscem wyjątkowym.
A jego największą wartością jest to, że można tę historię poznawać podczas zwyczajnego spaceru. Wystarczy zejść z miejskiego asfaltu na leśną drogę, wsłuchać się w odgłosy lasu, spojrzeć na taflę jeziora i pozwolić sobie na chwilę uważnego kontaktu z naturą.
Wielkopolski Park Narodowy jest więc nie tylko celem wycieczki. To miejsce, w którym można zwolnić, odpocząć i jednocześnie zobaczyć, jak potężne siły natury kształtowały krajobraz, który dziś znajduje się niemal na wyciągnięcie ręki od Poznania.
Więcej o podróżach znajdziecie tutaj.
