W tym artykule poznasz propozycję podstawowych i ogólnodostępnych badań, z których powinny korzystać kobiety (szczególnie po 40. roku życia), aby móc kontrolować swój stan zdrowia.
Badania krwi
Do podstawowych badań krwi, które warto wykonywać należy:
• Morfologia krwi z rozmazem – to podstawowe, przesiewowe badanie pozwalające na ilościową oraz jakościową ocenę składu krwinek czerwonych (erytrocytów), białych (leukocytów) oraz płytek krwi. Na podstawie niektórych parametrów można wskazać np. problemy z niedokrwistością spowodowaną niedoborem żelaza lub witaminy B12 bądź kwasu foliowego.
• Glukoza na czczo – nieprawidłowa glikemia na czczo (>100mg/dl) jest wskazaniem do dalszej diagnostyki pod kątem cukrzycy bądź insulinooporności. Choć nie jest to standardem, warto razem z glukozą oznaczać również poziom insuliny – to posłuży do wyliczenia np. wskaźnika HOMA-IR, który wykorzystuje się do diagnostyki wspomnianej już insulinooporności.
• Poziom cholesterolu całkowitego, lipoprotein LDL i HDL oraz stężenia trójglicerydów, czyli wyznaczenie tzw. profilu lipidowego (pozwala na określenie ryzyka rozwoju miażdżycy).
• TSH – czyli hormon wydzielany przez przysadkę, który ma na celu kontrolować pracę tarczycy. Nieprawidłowy poziom świadczy o problemach zdrowotnych związanych właśnie z pracą tego narządu.
• eGFR lub kreatynina jako parametry sprawdzające czynność nerek.
• Kwas moczowy – jego podwyższony poziom może świadczyć o powstałej lub powstającej dnie moczanowej. Kobiety w okresie pomenopauzalnym, szczególnie z nadmierną masą ciała oraz nadciśnieniem tętniczym, są niestety w grupie ryzyka tej choroby.
• Stężenie elektrolitów, tj. jonów sodu, potasu i chloru oraz poziom wapnia – ten ostatni parametr jest szczególnie ważny u kobiet w okresie pomenopauzalnym, gdyż niski poziom wapnia stanowi czynnik ryzyka rozwoju osteomalacji oraz osteoporozy.
Oczywiście nie są to jedyne dostępne badania.
W przypadku wystąpienia nieprawidłowości warto skonsultować tę kwestię z lekarzem, który pokieruje dalszą diagnostyką. Nigdy nie powinniśmy interpretować samodzielnie wyników badań i stawiać diagnozy w oparciu o powszechnie dostępne źródła informacji.
Badanie ciśnienia tętniczego
Ciśnieniomierze są powszechnie dostępne (np. w większości aptek), a samo badanie ciśnienia tętniczego jest bezbolesne i krótkie. Niestety, doświadczenie zdobyte w gabinecie pokazuje, że niewiele osób bada regularnie ciśnienie, zatem często pacjenci nie wiedzą, iż rozwija się u nich nadciśnienie.
Należy pamiętać, że „nadciśnienie nie boli”! Początkowo nie daje żadnych wyraźnych objawów, ale już zaczyna siać spustoszenie w organizmie. Nieleczone nadciśnienie może doprowadzić do upośledzenia funkcji nerek, miażdżycy, choroby niedokrwiennej serca, a nawet do udaru mózgu.
Pamiętajmy o regularnych pomiarach i bądźmy czujni, jeśli wyniki przekraczają prawidłowe wartości ciśnienia skurczowego i rozkurczowego, które wynoszą odpowiednio do 140mm Hg oraz 90mm Hg.
Programy profilaktyczne dla kobiet po 40. roku życia
W ramach ogólnopolskich programów zdrowotnych kobiety mają dostęp do szeregu darmowych badań przesiewowych. Należą do nich m.in.:
• Mammografia, która służy do diagnostyki raka piersi. Kobietom między 40. a 50. rokiem życia zaleca się wykonywanie tego badania raz na 2 lata. Oprócz mammografii kobiety (w ramach profilaktyki) powinny wykonywać regularnie samodzielne badanie piersi oraz badanie USG w gabinecie lekarskim.
• Cytologia- wykorzystywana do wykrywania raka szyjki macicy. Badanie to powinny wykonywać wszystkie kobiety po 25. roku życia (pod warunkiem, że nie rozpoczęły współżycia wcześniej), nie rzadziej niż raz na 3 lata, jeśli wyniki są każdorazowo prawidłowe.
• Kolonoskopia, czyli badanie endoskopowe jelita grubego wykonywane w celu profilaktyki rozwoju raka jelita grubego. Do programu mogą przystąpić osoby po 50. roku życia, a jeśli u krewnego pierwszego stopnia wykryto nowotwór, należy to robić wcześniej.
Wszystkie wspomniane badania są darmowe i powszechnie dostępne. Należy pamiętać, że wczesne wykrycie zmian nowotworowych daje dużo większe szanse na wyleczenie.
Wskaźnik BMI oraz pomiary antropometryczne
W związku z rosnącą liczbą przypadków nadwagi i otyłości wśród społeczeństwa warto samodzielnie (lub z pomocą dietetyka) kontrolować wskaźniki, które związane są z tymi przypadłościami.
Jednym z nich jest wskaźnik BMI, czyli inaczej indeks masy ciała. To dzięki niemu potrafimy określić, czy jesteśmy zagrożeni nadwagą bądź otyłością.
Każdy z nas może sam sobie wyliczyć BMI. Wystarczy podzielić masę ciała podaną w kilogramach przez kwadrat wysokości ciała podanej w metrach. Prawidłowe wartości wynoszą od 18,5 do 24,9 – powyżej 25 określamy nadwagę, zaś przekroczenie 30 oznacza otyłość. Oczywiście nie jest to parametr idealny i nie można opierać się tylko na nim.
Masa ciała człowieka jest zależna od wielu czynników, m.in. od zawartości wody lub ilości tkanki mięśniowej w organizmie, zatem osoby z obrzękami lub bardzo umięśnione mogą osiągać BMI powyżej normy bez istniejącej nadwagi czy otyłości.
Inną metodą śledzenia rozwoju nadwagi i otyłości jest dokonywanie regularnych pomiarów antropometrycznych, czyli mierzenie obwodów np. pasa, bioder, ud lub piersi. Rosnący obwód w okolicach korpusu może świadczyć o rozwijającej się otyłości brzusznej (inaczej otyłości centralnej), a ta jest silnie skorelowana z zespołem metabolicznym.
Plusów jest wiele
Regularne wykonywanie badań, choć wymaga poświęcenia odrobiny czasu i wysiłku, nie musi być kosztowne i bolesne. Korzyści wynikające z cyklicznej oceny stanu zdrowia są ogromne, a jedną z nich jest zmniejszenie ryzyka wykrycia niekorzystnych zmian w zaawansowanym, trudnym do leczenia stadium. Warto zatem poddawać się regularnie testom – zarówno korzystając z programów profilaktycznych, jak i samodzielnie wykonując podstawowe badania.
Źródła naukowe:
1. https://www.gov.pl/web/zdrowie/wprowadzamy-program-profilaktyka-40-plus
2. Ostrowska L., Orywal K., Stefańska E. Diagnostyka laboratoryjna w dietetyce, PZWL Warszawa 2018.
3. Cymerys M., Rutz- Danielczak A., Pupek- Musialik D., Tykarski A. Kliniczny zarys chorób wewnętrznych, Poznań 2013
Autorka artykułu:
Specjalizacja: Dietetyka sportowa
Dietetyk z doświadczenia i pasji. Na co dzień współpracuje ze sportowcami w gabinetach kliniki Rehasport, jak i zajmuje się klinicznymi przypadkami. Tworzy teksty dla czasopisma specjalistycznego „Współczesna dietetyka”, jak również prowadzi bloga ze zdrowymi inspiracjami, starając się udowodnić, iż dieta nie musi być nudna i skomplikowana. Nie stosuje zasady zero-jedynkowego podejścia i dba ze swoimi Podopiecznymi o Ich lepsze jutro! Prywatnie – fanka różnego rodzaju aktywności fizycznej i kuchennych wariacji.
Instagram:
https://www.instagram.com/dietetyk_paulina_chrzan/?hl=pl
