Sztuka w odpowiedzi na kryzys. Nowa wystawa „DobroSTANY” w Muzeum Śląskim

Wielogłosowa opowieść o emocjach

Tytuł ekspozycji – „DobroSTANY” – to celowa, niejednoznaczna gra słów. Łączy pojęcie „dobrostanu”, kojarzonego tradycyjnie z poczuciem bezpieczeństwa i spokoju, z mnogością złożonych stanów psychicznych, w jakich człowiek znajduje się w trakcie swojego życia. Użycie liczby mnogiej celowo podważa przekonanie, że dobrostan jest statycznym celem możliwym do jednoznacznego osiągnięcia. Zamiast prostych podziałów wystawa ukazuje kondycję psychiczną jako nieustannie zmieniający się krajobraz doświadczeń.

Dwunastu twórców, nieskończoność stanów

Na ekspozycji zaprezentowano prace dwunastu artystów i artystek reprezentujących różne środowiska i doświadczenia życiowe – od uznanych mistrzów polskiej i międzynarodowej sztuki intuicyjnej (art brut oraz outsider art), przez cenionych pisarzy i aktywistów, po twórców tworzących we własnych domach lub placówkach opiekuńczych.

Różnorodność języków wypowiedzi odpowiada bogactwu i skomplikowaniu ludzkiej psychiki i rozmaitych stanów emocjonalnych, jakich doświadczamy. Zwiedzający zobaczą dzieła wykonane w technice malarstwa olejnego i akrylowego, rysunki tuszem, kolaże, pastele tłuste, realizacje fotograficzne i wykorzystujące tekst, a także linoryty wykonane na codziennych tkaninach.

Odpowiedzialność społeczna: program „Muzeum dla demencji”

Wystawa „DobroSTANY” jest częścią programu „Muzeum dla demencji” realizowanego w Muzeum Śląskim od 2025 roku. Jego zadaniem jest stworzenie sieci współpracy poprzez umożliwienie dostępu do wiedzy, a także wykorzystanie zasobów kultury i sztuki dla wsparcia osób żyjących z demencją oraz w stworzeniu dla ich opiekunów przestrzeni wytchnienia. Program łączy w sobie cztery obszary: edukację, warsztaty, wytchnienie oraz wystawy.

Spotkania i wydarzenia

Wystawie towarzyszy także bogaty program wydarzeń, spotkań i oprowadzań. Już 1.12 odbędzie się spotkanie z Dorotą Kotas, pisarką, artystką i osobą w spektrum autyzmu, zatytułowane „Barbie w spektrum wychodzi na miasto”. Punktem wyjścia rozmowy będzie cykl szesnastu fotografii autorki pt. „Barbie ma autyzm”. Poruszymy temat autyzmu i neuroróżnorodności, doświadczenia dorastania i funkcjonowania poza dominującymi normami, potrzeby reprezentacji, codziennych rytuałów i sposobów opowiadania o sobie. Zastanowimy się także, jak literatura i sztuka mogą pomagać w przełamywaniu stereotypów oraz tworzeniu przestrzeni dla różnorodnych doświadczeń.

Pierwsze oprowadzanie kuratorskie po wystawie odbędzie się 11.12 – o pracach prezentowanych na ekspozycji opowie jej kuratorka, Katarzyna Kościelny.

Artyści biorący udział w wystawie

• Halina Babło – artystka zaczęła tworzyć na emeryturze, po 45 latach pracy jako sprzedawczyni. W swych pracach, gdzie rzeczywistość przenika się ze światem wyobraźni, podejmuje temat ludzkiej świadomości i jej miejsca we wszechświecie. Jej twórczość ma głęboki wymiar duchowy, filozoficzny i emocjonalny, stając się osobistą refleksją nad człowiekiem i tajemnicą jego istnienia.
• Wiktor Gorazdowski – artysta malarz, rysownik, ilustrator. Studiował na Wydziale Samochodów i Maszyn Roboczych Politechniki Warszawskiej, jednak jego głównym obszarem aktywności stała się twórczość artystyczna. Gorazdowski tworzy prace charakteryzujące się niezwykłą precyzją, nagromadzeniem detali i wielowątkową narracją. Głównym bohaterem jego opowieści jest człowiek, uwikłany w gęstą sieć zdarzeń, znaków, przedmiotów i bodźców.
• Władysław Grygny – był górnikiem KWK „Kleofas”, a także akustykiem współpracującym z zespołami Czerwono-Czarni i Trubadurzy. W pewnym momencie porzucił dotychczasowe życie, a niezrozumienie najbliższych doprowadziło go do izolacji i wycofania ze świata. Twórczość stała się dla niego schronieniem, będąc zarazem najważniejszym sposobem komunikowania się z rzeczywistością.
• Jan Jagoda – malarz związany ze śląskim środowiskiem sztuki intuicyjnej. W swojej twórczości posługuje się intensywną kolorystyką, wyrazistą kreską i uproszczoną formą, tworząc obrazy o silnym, ekspresyjnym charakterze. W centrum jego zainteresowań nieustannie pozostaje człowiek – jego emocje, doświadczenia, relacje. Szczególnym kontekstem jest nieuleczalna choroba układu nerwowego, z którą artysta mierzy się od kilkunastu lat. Mimo postępujących trudności sztuka pozostaje dla niego wewnętrzną potrzebą wyrażania i sposobem mierzenia się z ograniczeniami.
• Mateusz Kiermaszek – artysta należał do młodego pokolenia twórców art brut. Jego prace, pełne abstrakcyjnych form, wielobarwnych twarzy, a także katastroficznych wizji stanowią zapis intensywnego świata wewnętrznego – osobistych doświadczeń, emocji i refleksji. Zmarł śmiercią tragiczną, mając 26 lat.
• Dorota Kotas – pisarka, która w swojej twórczości podejmuje tematy związane z doświadczeniem codzienności, wykluczeniem, relacjami społecznymi, neuroróżnorodnością i poszukiwaniem własnego miejsca poza dominującymi normami. Debiutowała w 2019 roku powieścią „Pustostany”, za którą otrzymała Nagrodę Literacką Gdynia. Kolejne książki to „Cukry”, osobista opowieść o doświadczeniu autyzmu, oraz „Czerwony młoteczek” – proza dotykająca tematu lęku, depresji oraz poszukiwania własnej tożsamości i przynależności.
• Tomasz Kwiatkowski – w swojej twórczości wykorzystuje różne techniki – od malarstwa i linorytu, po kolaż i fotografię. Jego inspiracją pozostaje przede wszystkim człowiek oraz jego codzienność – obserwowane twarze, gesty, relacje i sytuacje, które stają się punktem osobistej refleksji. Artysta przygląda się rzeczywistości bez dystansu, często wydobywając z niej to, co nieoczywiste, absurdalne lub niepokojące.
• Genowefa Magiera – jedna z najwybitniejszych polskich artystek nurtu art brut. U schyłku życia, po latach trudnych życiowych doświadczeń zamieszkała w Domu Pomocy Społecznej. To właśnie tam, po dziewięćdziesiątym roku życia rozpoczął się najintensywniejszy okres jej twórczości. Sztuka stała się dla Magiery nie tylko sposobem wypowiedzi, lecz także przestrzenią odzyskiwania sprawczości i powrotu do świata, który pozostawał jedynie w jej pamięci.
• Cezary Nowak – twórca i aktywista podejmujący tematykę neuroróżnorodności, transpłciowości oraz społecznych norm dotyczących ciała i tożsamości. W swych pracach koncentruje się na problemie doświadczania inności i wykluczenia, a także poszukiwania własnego sposobu funkcjonowania poza narzuconymi schematami.
• Agata Siemaszko – z wykształcenia etnolożka i etnomuzykolożka, od lat związana z muzyką tradycyjną Łuku Karpat oraz muzyką romską. Jej twórczość to ciągłe przenikanie się różnych form ekspresji. Muzyczna wrażliwość i fascynacja kulturą tradycyjną znajdują swoje odbicie również w malarstwie, które staje się przestrzenią intuicji, wyobraźni i osobistego doświadczenia.
• Goran Stojčetović – serbski artysta i scenograf. W swojej praktyce, sytuującej się na styku art brut, outsider art i działań społecznie zaangażowanych, bada nieświadome i spontaniczne źródła twórczości. Jest założycielem Art Brut Serbia, a także twórcą pracowni Art Brut Studio działającej przy Klinice Psychiatrii Wojskowej Akademii Medycznej w Belgradzie, gdzie rozwija autorską metodę „depth drawing” w pracy z pacjentami.
• Zbigniew Wypijewski – artysta malarz, którego praca twórcza rozpoczęła się po przejściu na rentę, po latach pracy jako mechanik, a później strażnik miejski. Malarstwo artysty jest spontaniczne i intuicyjne, a głównymi tematami pozostają: człowiek, emocje, natura i instynkty. Wypijewski w swej twórczości reaguje na aktualne wydarzenia i doświadczenia zbiorowe, tworząc spontaniczny zapis emocji wywołanych kryzysami współczesnego świata.

13.11.2026 – 11.04.2027

Wernisaż: 12.11, godz. 18:00 (wstęp wolny).

Wernisaż będzie tłumaczony na Polski Język Migowy.

Kuratorka wystawy: Katarzyna Kościelny

Wystawa powstała w ramach programu „Muzeum dla demencji”.

Bilety na wydarzenia dostępne w kasach Muzeum Śląskiego oraz online: https://bilety.muzeumslaskie.pl/

Więcej o kulturze i sztuce znajdziecie tutaj.