Królowa kryminału
Agatha Christie do dziś pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych autorek literatury kryminalnej. Jej nazwisko stało się niemal synonimem klasycznego kryminału, a stworzone przez nią historie wielokrotnie przenoszono na scenę, ekran, do telewizji, radia i innych mediów. Oficjalne materiały poświęcone pisarce określają ją mianem najlepiej sprzedającej się powieściopisarki wszech czasów. Jej książki ustępują pod względem liczby sprzedanych egzemplarzy jedynie Biblii i dziełom Szekspira.
Christie nie ograniczała się jednak do jednego schematu. W jej twórczości pojawiają się zamknięte społeczności, angielskie miasteczka, eleganckie domy, hotele, pociągi, statki i egzotyczne miejsca. Morderstwo staje się punktem wyjścia do obserwowania ludzi, ich charakterów, sekretów, ambicji i konfliktów.
Początek literackiej kariery
Christie napisała swoją pierwszą powieść kryminalną, gdy miała 26 lat. Książka została opublikowana kilka lat później pod tytułem „The Mysterious Affair at Styles”. To właśnie w niej po raz pierwszy pojawił się Herkules Poirot – jeden z najbardziej znanych detektywów w historii literatury.
W Polsce powieść znana jest jako „Tajemnicza historia w Styles”. Jej pojawienie się rozpoczęło niezwykle długą karierę pisarską Christie, która trwała przez pięć dekad.
Już pierwsze książki pokazywały charakterystyczny styl autorki. Christie konstruowała zagadkę tak, aby czytelnik otrzymywał informacje potrzebne do rozwiązania sprawy, ale jednocześnie był prowadzony przez kolejne ślepe uliczki. Podejrzany niemal zawsze miał coś do ukrycia, a pozornie nieważny szczegół mógł okazać się kluczem do całej sprawy.
Herkules Poirot – detektyw, który ufał „szarym komórkom”
Jedną z najważniejszych postaci w twórczości Christie jest Herkules Poirot. Niewielki, niezwykle uporządkowany i przywiązany do własnych metod detektyw rozwiązuje zagadki przede wszystkim dzięki obserwacji, analizie psychologicznej i logicznemu myśleniu.
Poirot nie potrzebuje spektakularnych pościgów ani skomplikowanych narzędzi. Jego najważniejszym wyposażeniem pozostaje umysł. Zwraca uwagę na sposób wypowiadania się podejrzanych, ich zachowanie, pozornie nieistotne szczegóły i sprzeczności w zeznaniach.
Do najbardziej znanych powieści z Poirotem należą „Zabójstwo Rogera Ackroyda”, „Morderstwo w Orient Expressie”, „Śmierć na Nilu”, „Morderstwo w Mezopotamii”, „Pięć małych świnek” czy „Kurtyna”. Oficjalny katalog Christie obejmuje dziesiątki historii z udziałem belgijskiego detektywa.
Szczególne miejsce zajmuje „Zabójstwo Rogera Ackroyda”. Powieść, opublikowana w 1926 roku, zasłynęła przede wszystkim dzięki rozwiązaniu, które złamało oczekiwania czytelników i do dziś jest uznawane za jeden z najbardziej pomysłowych zabiegów w historii kryminału.
Panna Marple – siła obserwacji
Drugą wielką postacią stworzoną przez Christie jest panna Jane Marple. W przeciwieństwie do Poirota nie jest zawodowym detektywem. To starsza mieszkanka fikcyjnej miejscowości St. Mary Mead, która doskonale obserwuje ludzi i potrafi wyciągać wnioski z ich zachowania.
Pierwszą pełną powieścią poświęconą pannie Marple było „Morderstwo na plebanii”, opublikowane w 1930 roku. Później bohaterka pojawiła się m.in. w „Nocy w bibliotece”, „Zatrutym piórze”, „Morderstwo odbędzie się…”, „Kieszeni pełnej żyta”, „4.50 z Paddington” oraz „Nemezis”.
Metoda panny Marple jest zupełnie inna niż metoda Poirota. Bohaterka obserwuje ludzką naturę i dostrzega podobieństwa pomiędzy zachowaniem mieszkańców St. Mary Mead a wydarzeniami, które rozgrywają się wokół niej. To właśnie znajomość ludzkich słabości okazuje się jej największą bronią.
Najsłynniejsze zagadki Agathy Christie
Wśród książek Christie znajdują się powieści, które na stałe weszły do kanonu światowego kryminału.
Jedną z nich jest „Morderstwo w Orient Expressie” – historia rozgrywająca się podczas podróży luksusowym pociągiem. Gdy jeden z pasażerów zostaje zamordowany, Poirot musi ustalić, kto spośród podróżnych jest sprawcą.
Ogromną popularnością cieszy się także „Śmierć na Nilu”, w której zagadka kryminalna zostaje połączona z atmosferą podróży i zamkniętej grupy bohaterów. Innym niezwykle ważnym tytułem jest „I nie było już nikogo”, powieść pozbawiona udziału Poirota czy panny Marple. Dziesięć osób trafia na odizolowaną wyspę, a kolejne wydarzenia prowadzą do jednej z najbardziej znanych zagadek w dorobku Christie.
Warto wspomnieć również o „Domu zbrodni”, „Tajemnicy Bladego Konia”, „Nocy i ciemności”, „Próbie niewinności” czy „Dlaczego nie Evans?”. Pokazują one, że Christie potrafiła budować napięcie także poza najbardziej znanymi seriami.
Sekret sukcesu Christie
Co sprawiło, że książki napisane wiele dekad temu nadal są tak chętnie czytane?
Jednym z powodów jest konstrukcja jej powieści. Christie doskonale wiedziała, jak dawkować informacje. Czytelnik może próbować samodzielnie rozwiązać zagadkę, ponieważ autorka pozostawia wskazówki. Jednocześnie potrafi tak rozłożyć akcenty, aby właściwy trop łatwo przeoczyć.
Drugim elementem jest zainteresowanie psychologią postaci. W kryminałach Christie morderstwo rzadko jest wyłącznie zagadką logiczną. Za zbrodnią stoją emocje: zazdrość, chciwość, zemsta, strach, ambicja czy potrzeba ukrycia tajemnicy.
Trzecim elementem jest niezwykła różnorodność scenerii. Christie potrafiła stworzyć napięcie zarówno w małej angielskiej miejscowości, jak i w luksusowym pociągu, hotelu czy na statku.
Nie tylko powieści
Dorobek Christie jest znacznie większy niż same powieści kryminalne. Oficjalny katalog wymienia również liczne zbiory opowiadań oraz sztuki teatralne.
Najbardziej znanym dramatem jest „Pułapka na myszy”. Sztuka stała się fenomenem teatralnym i jest uznawana za najdłużej wystawiany spektakl teatralny na świecie.
Christie pisała także powieści obyczajowe pod pseudonimem Mary Westmacott. Powstało ich sześć, a ich tematyka koncentrowała się bardziej na psychologii, relacjach i emocjach niż na klasycznej zagadce kryminalnej.
Dziedzictwo Agathy Christie
Fenomen Christie nie kończy się wraz z kolejnymi wydaniami jej książek. Jej bohaterowie i historie nieustannie powracają w nowych adaptacjach filmowych, serialowych i teatralnych. Twórczość autorki doczekała się również kolejnych interpretacji literackich, a jej postacie pozostają rozpoznawalne na całym świecie.
Książki Christie zostały opublikowane w ponad 100 językach, co czyni ją jedną z najczęściej tłumaczonych autorek w historii literatury.
Jej wielkość polega jednak nie tylko na liczbie sprzedanych egzemplarzy. Christie stworzyła model kryminału, który stał się punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń pisarzy. Zamknięty krąg podejrzanych, starannie ukryte wskazówki, fałszywe tropy i finał, który zmienia sposób patrzenia na całą historię – te elementy do dziś są obecne w literaturze kryminalnej.
Agatha Christie urodziła się 15 września 1890 roku. Jej twórczość pokazuje, że dobrze skonstruowana zagadka nie ma terminu ważności. Kolejne pokolenia czytelników wciąż sięgają po „Morderstwo w Orient Expressie”, „Zabójstwo Rogera Ackroyda”, „I nie było już nikogo” czy „Morderstwo na plebanii”, aby po raz kolejny spróbować odpowiedzieć na najważniejsze pytanie klasycznego kryminału: kto zabił?
Więcej o sylwetkach kobiet znajdziecie tutaj.
