Relacja z psychopatą i narcyzem to piekło! Jak ich rozpoznać i ustrzec się toksycznej znajomości?

Relacja z psychopatą i narcyzem to piekło! Jak ich rozpoznać i ustrzec się toksycznej znajomości?
Manipulacja

Możesz spotkać ich wszędzie, są czarujący i charyzmatyczni. Potrafią opowiadać błyskotliwe i barwne historie. Zdobywają twoje zaufanie, bo wydają się być pomocni i mili. Pozostajesz zatem pod ich silnym wrażeniem. To jednak tylko pozory, ponieważ już niebawem twoje życie zmienią w piekło! Kim są psychopaci i narcyzi? Jak ich rozpoznać i uniknąć toksycznej relacji?

Kim są psychopaci?

Psychopatia to zaburzenie osobowości. Aktualnie coraz częściej ten typ zaburzeń określa się terminami: antyspołeczne albo dyssocjalne zaburzenie osobowości. Badania, które przeprowadził James Fallon, amerykański profesor psychiatrii, dowodzą, że psychopaci znajdują się w każdej społeczności świata, niezależnie od kultury i rasy. Stwierdził także, że powstanie tego zaburzenia może mieć związek m.in. z doznaniem przemocy emocjonalnej i fizycznej, jak również z wykorzystaniem seksualnym w bardzo wczesnym dzieciństwie.

Psychopaci mają niski poziom lęku. Inaczej odbierają emocje, choć trudno powiedzieć, że je czują i ich doświadczają. Dlatego rozmowy z nimi na ten temat zwykle kończą się fiaskiem. Nie mają empatii względem nawet najbliższych osób, więc twoja choroba i problemy raczej nie zrobią na nich większego wrażenia! Nie odczuwają wyrzutów sumienia, natomiast potrafią świetnie udawać, że jednak je mają, kiedy sytuacja tego wymaga, np. gdy zostają przyłapani na kłamstwie. A kłamią nałogowo i bez mrugnięcia okiem. Ich ponadprzeciętna zdolność do konfabulacji świetnie łączy się ze skłonnością do manipulacji, w której są zwykle bardzo przekonujący i pewni siebie. Nie dadzą się bowiem zdemaskować aż tak łatwo, jak możesz przypuszczać! A jeśli zdarzy ci się sformułować nieprzychylną dla nich opinię, śmiertelnie się obrażą, odwracając przy tym nierzadko „kota ogonem”, gdyż nie są w stanie wziąć odpowiedzialności za swoje czyny. Wina nigdy nie leży po ich stronie, chętnie oddadzą ją w twoje ręce bądź zrzucą ją na zły los i świat.

Psychopatów cechuje impulsywność w działaniu. Nie należą oni do osób, które planują z wyprzedzeniem i przewidują konsekwencje swoich poczynań.

Osoby z tym zaburzeniem mają także tendencję do życia na czyjś rachunek i pożyczania pieniędzy od innych. Zapraszając cię na obiad do restauracji albo zapomną portfela, albo w najlepszym wypadku będą chcieli wypróbować nową funkcję aplikacji płatniczej, która sprawnie podzieli wasz rachunek na pół.

Ludzie z dyssocjalnym zaburzeniem osobowości potrzebują większej niż inni stymulacji. Systematyczny dopływ adrenaliny sprawia, że są ożywieni i pobudzeni. Dlatego często robią to, co powszechnie uznaje się za niezgodne z prawem bądź sprzeczne z przyjętymi normami społecznymi, co w skrajnych przypadkach może skończyć się konfliktem z prawem. To z kolei trudno będzie zrozumieć psychopacie, gdyż jest on przekonany o tym, że stoi ponad obowiązującymi wszystkich ludzi normami i zasadami.

Psychopaci lubują się w zmianach, stałość ich nudzi. Lubią, gdy coś się dzieje i wystawiają cierpliwość innych na próbę! W relacjach partnerskich kłamią i zdradzają. W relacjach zawodowych także mijają się z prawdą i umiejętnie manipulują ludźmi w taki sposób, by mieć każdego „w szachu”. Bezwzględnie dążą do obranych celów, zmyślając barwne historie swoich zasług i sukcesów, przy czym opowiadają o nich z pełnym przekonaniem. A trzeba wiedzieć, że psychopaci mówią pięknie i są przy tym niezwykle pełni uroku, gdyż wierzą, że są lepsi od innych, co wynika z ich miłości do samego/samej siebie. I w tym miejscu warto zaznaczyć, że zdarza się, iż psychopaci posiadają także narcystyczne rysy osobowości.

Narcyz może być niebezpieczny!

Narcyzm to także zaburzenie osobowości. Powiedzieć, że narcyzi są skupieni na sobie, to jak nie powiedzieć nic, bo oni się uwielbiają i obdarzają samych siebie dużą troską. Troska ta może objawiać się w różny sposób. Zwykle bardzo skupiają się na swoim wyglądzie, fizyczności. Zdarza się także, że są przewrażliwieni na punkcie swojego zdrowia.

Narcyzi są często bardzo podejrzliwi. Lubią kontrolować innych i wietrzyć podstęp. Twierdzą, że inni ludzie im zazdroszczą albo źle im życzą. Bywa, że formułują tego typu podejrzenia nawet wobec najbliższej rodziny.

Trudno powiedzieć, że te osoby wyznają i kierują się jakimiś wartościami. Głównie podążają za swoimi sprawami i korzyściami, działając nierzadko z zimną krwią. Nie przejawiają uczuć, bo trudno im się z nimi zidentyfikować, dlatego raczej działają machinalnie i na chłodno, bez emocji.

Ważny jest dla nich sukces, pieniądze i władza, ponieważ dzięki nim zyskują potencjał i podziw. Zasobne konto jest miarą ich wartości.

Mają wyidealizowane wyobrażenie własnej osoby niespójne z rzeczywistością. Im bardziej jest ono odległe od tego, jak postrzegają ich ludzie, tym bardziej narcyzi stają się nieszczęśliwi w kontaktach z innymi. W skrajnych przypadkach zaczynają się zamykać i unikać towarzystwa. Dlatego narcyzi uwielbiają fantazjować na temat swój i swojego życia, wyobrażając sobie, że to oni rozdają karty, co sprawia im niewątpliwą przyjemność i przynosi chwile wytchnienia od rzeczywistości, tym bardziej, jeśli ta nie jest dla nich łaskawa bądź bywa nie do zaakceptowania.

U podłoża narcyzmu leży – o dziwo – brak pewności siebie! To szczególnie zaskakujące, gdyż te osoby potrafią świetnie manipulować i wykorzystywać mniej bądź bardziej świadomie innych ludzi.

Jak uniknąć toksycznej relacji?

Jeśli w swoim otoczeniu zauważysz osobę, która niemalże zawsze zwraca uwagę wszystkich na siebie i ma tendencję do sprowadzania rozmów na swój temat, zachowaj czujność. Być może zauważysz także, że ta sama osoba opowiadając jakąś historię przytoczy fakty, które w czasie trwającej dyskusji zmieni na potrzeby danej rozmowy.

Zwracaj także uwagę na ludzi, którzy wykazują nadmierne tendencje do zmiany swoich zachowań. Mogą one ujawnić, że masz do czynienia z osobą, która jest toksyczna! Psychopaci i narcyzi są bowiem świetnymi aktorami i w jednej chwili potrafią zmienić swoje zachowanie jak kameleon kolory, by sprawnie wejść w rolę, która ma im się przysłużyć w osiągnięciu ich celów. Są przy tym niezwykle przekonujący, co ułatwia im manipulowanie innymi. Intrygi to ich chleb powszedni! Tego typu zachowania powinny być dla ciebie czerwonym światłem w dalszym trwaniu w takiej relacji! Jeśli tak się jednak nie stanie, z czasem przekonasz się, że od tego typu osób nie uzyskasz pomocy w razie kryzysu. Prędzej cię skrytykują niżeli wyciągną pomocną dłoń czy wesprą dobrą radą.

Nie warto powierzać im także tajemnic, bo ich nie dotrzymają. Lubią opowiadać wszystko – wszystkim i tworzyć pomówienia. A jeśli zdecydujesz się wyjaśnić nieporozumienie, wpędzą cię w poczucie winy. Nie cofną się także przed szantażem emocjonalnym czy zastraszaniem, dlatego lepiej z takiej relacji wycofać się wcześniej, niż narażać się w dalszej konsekwencji jej trwania na skrajne emocje.

Te osoby trudno jest poddać terapii i pozostaje to po prostu zaakceptować! Kontynuując tego typu znajomość czy to w życiu prywatnym, czy to na gruncie zawodowym marnujemy czas i energię na niekończące się intrygi, tracąc przy tym zdrowie, radość życia i nierzadko poczucie własnej wartości. Dlatego dystans w kontaktach z tymi osobami, a jeśli jest to możliwe, ograniczenie bądź zaprzestanie kontaktów z nimi, to najlepsze, co możesz dla siebie zrobić i nie miej z tego powodu wyrzutów sumienia!

Mark Twain mawiał: „Łatwiej jest oszukać człowieka, niż przekonać go, że został oszukany”.

Psychopaci i narcyzi nie od razu pozwalają rozpoznać swoje prawdziwe oblicze. Nie mając empatii, manipulują, ranią i niszczą osoby pozostające z nimi w relacji. Dlatego im wcześniej zauważysz, że masz do czynienia z osobą mającą te cechy zaburzeń osobowości, jeśli możesz, uciekaj, a jeśli musisz zostać, pamiętaj, by podając im rękę liczyć palce!

Źródła:

Alexander Lowen, Narcyzm. Zaprzeczenie prawdziwemu Ja.

Thomas Erikson, Otoczeni przez psychopatów. Jak rozpoznać tych, którzy Tobą manipulują.

Marta Pawlikowska-Olszta, Jak poradzić sobie z narcyzmem i toksycznymi relacjami w życiu.

James Fallon, Mózg psychopaty. Intrygujące spojrzenie na ciemną stronę umysłu.

Robert Greene, Prawa ludzkiej natury.